در علم پزشکی, فیستول یک مسیر غیر طبیعی است که دو تا سوراخ در دو طرف آن قراردارند. در مورد فیستول مقعدی, سوراخ در یک طرف این مسیر به پوست, و در سمت دیگر به داخل معقد راه دارد.
درست مثل لوله خودکار که یک مسیر داخل آن وجود دارد و دو طرف آن سوراخ است ولی فیستول مثل خودکار مسیر صاف نیست و انحناهای مختلفی ممکن است داشته باشد و از همه مهمتر اینکه اطراف فیستول خالی نیست که بتوانیم براحتی فیستول را از بدن حذف کنیم, بلکه اطراف فیستول عضلات مهمی هستند که نباید حین درمان فیستول آسیب ببینند, چون آسیب به آنها میتواند درجاتی از بی اختیاری را بدنبال داشته باشد.
فیستولها معمولا درد ندارند و بیشترین علامتشان خروج چرک یا مدفوع از سوراخ خارجی در پوست هست، ولی اگر سوراخها ی فیستول بسته شود و داخل مسیر فیستول چرک جمع شود امکان دردناک شدن هم هست که با خروج چرکها دوباره دردشان کاهش پیدا میکند. فیستول گاهی ممکن است ترشح خیلی واضحی نداشته باشد و فقط باعث سوزش و خارش شود.
همه فیستولهای مقعدی, مثل هم نیستند. بسته به اینکه چه حجمی از اسفنکترهای اطراف مقعد را درگیر کرده باشند به انواع مختلفی تقسیم میشوند.
من در اینجا یک شکل از مقعد و عضلات آن گذاشته ام که تا حدی شما را با مسیرهای فیستول و اهمیت آن آشنا میکند.

طول کانال مقعدی حدود ۴ سانتی متر هست و در اواسط آن یک خط عرضی دندانه ای وجود دارد که در جراحی فیستول خیلی اهمیت دارد چون دهانه داخلی اکثر فیستولها در آنجا قرار دارد. تشخیص این خط برای جراحان کار مشکلی نیست.
در اطراف مقعد دو گروه عضلانی وجود دارد که به آنها اسفنکترهای مقعدی میگویند آن گروه از عضلات که داخل تر قرار دارند و باریکتر هستند, اسفنکتر داخلی است و اگر آسیب ببیند بی اختیاری زیادی ایجاد نمیکند ولی عضلاتی که خارج تر قرار دارند و قوی تر هستند، اسفکتر خارجی است که آسیب آنها میتواند بی اختیاری قابل توجهی ایجاد کند.
اگر فیستول از فضای بین دو اسفنکتر وارد شده باشد و فقط اسفنکتر داخلی را سوراخ کرده و وارد مقعد شده.بنابراین حجم کمی از عضلات درگیر شده و درمان آنها مشکلات کمتری بدنبال دارد. به آنها فیستول اینتراسفنکتریک میگویندکه خوشبختانه ۴۵% فیستولها از این نوع هستند.

گروه بعدی فیستولهای ترانس اسفنکتریک هستند که فیستول از هردو اسفنکتر داخلی و خارجی رد شده و بسته به اینکه چه حجمی از اسفنکتر خارجی را درگیر کرده باشد، درمانش سخت تر یا راحت تر میباشد،۳۰% فیستولها از این نوع هستند.
گروه سوم فیستولها، سوپرا اسفنکتریک هستند و قسمت اعظم اسفنکتر خارجی را درگیر کرده اند و درمان سخت تری دارند، این گروه هم ۲۰% فیستولها را تشکیل میدهند.
بدترین نوع فیستولها که درمان آنها خیلی مشکل هست انواع اکسترا اسفنکتریک هست یعنی تمام عضلات را درگیر کرده وسوراخ داخلی آن در یک جای غیر عادی قرار دارد و گاهی یک مسیر اضافی به سمت معقد پیدا کرده است.

جراحی فیستول، خیلی بستگی به نوع فیستول دارد و ما اول باید مسیر و نوع درگیری اسفنکترها را مشخص کنیم. جراحی فیستول سهل و ممتنع است, یعنی ممکن است به سهولت انجام شود یا سخت و پیچیده باشد. ولی تاکید میکنم که علیرغم همه سختی هایی که در جراحی فیستول پیچیده وجود دارد ولی نباید هیچ فیستولی را بدون درمان رها کرد.